Ban zo wajenku ba a matsayin dan siyasa da yake neman kuri’arku, ba a matsayin mai wa'azi da yake neman sadakarku, kuma ba a matsayin shahararren mutum da yake neman ku ne. Ina zuwa wajenku a matsayin dan'uwa da ya zo ya gaya muku gaskiya mai tsanani da aka nannade da kauna mai zurfi: Najeriya ba ta keɓe daga inganta ba — Juyin Juya Hali a Amurka a lokacin ya banbanta sosai da ra'ayin Juyin Juya Hali a Najeriya. Yanayin Najeriya ya bani damar in ce, "amma sahihin juyin juya hali ba zai fara a Aso Rock ko a titi ba. Zai fara a cikin hankalinku."

Na dogon lokaci, mun ci gaba da daga murya muna kira da "sauyi" kowace shekara hudu kuma har yanzu muna nan a wuri daya a cikin zukatanmu. Mun cire mutum daya mu sanya wani, wanda aka samar daga ƙasa daya ta kwadayi, rashin haƙuri, rashawa, zalunci, da jahilci tare da sauran munanan halaye. Daga Legas zuwa Maiduguri, daga Port Harcourt zuwa Sokoto, daga Oyo zuwa Niger, labarin yana sake kansa kamar tsohon ganga wanda ba ya canza kidan sa. Kuma gaskiya mai zafi — wadda muka dadi guje wa — ita ce:

Muna kallon siyasa kamar wasannin gasa tsakanin makarantu. Muna sa launin jam’iyya kamar rigar tawaga muna ihu domin tawagarmu ta yi nasara, ba domin ƙasarmu ta tashi ta bunkasa ba. Muna murnar barayi da ’yan ta'adda saboda sun fito daga ƙabilarmu. Muna kare gazawa saboda sun raba mu da harshe da jaka. Muna la'antar gwamnati saboda rashin aikin yi, amma muna murnar shawarwarin gajeru da rashawa a gida. Muna la'antar gwamnati da sauran gudanarwa saboda ramuka a titi, amma muna jefa shara a gaban ƙofofinmu. Muna sa rai a sama daga waɗanda ke ofisoshi yayin da muke rayuwa kamar shaidanu a kusurwoyinmu ƙanana. Kuma idan ƙasar ta faɗo, muna yin kamar mun yi mamaki — kamar ba mu zaɓi ba, da hannayenmu, yatsun da yanzu ke shaƙa makogwaronmu.

Tsarin Mulki Ba Littafi A Kan Shelf Bane — Madubi Ne, Asalinka Ne.

Bari in kawo ku fuska da fuska da takardar da ke bayyana abin da muke bin kanmu da abin da muke bin Najeriya. Tsarin Mulkin Jamhuriyar Tarayyar Najeriya, 1999 (kamar yadda aka Gyara) ba abu ne na gidan tarihi ba. Yarjejeniya ce mai rai tsakanin kai da ƙasarka. Kuma yana farawa ne ta hanyar gaya maka inda ainihin iko yake.

Sashe na 1 — Kololuwar Tsarin Mulki

Ku karanta waɗannan kalmomin kuma, ƴan’uwana matasa. Mafi girma ne. Yana ɗaurewa. Kan dukkan hukumomi da mutane. Wannan na nufin Sanata ba shi sama da shi ba. Gwamna ba shi sama da shi ba. 'Yan sanda ba su sama da shi ba. Shugaban karamar hukuma ba shi sama da shi ba. Sarkin kasuwa ba shi sama da shi ba. Hatta yaron titi da yake karbar "sasantawa" ta haramtacciyar hanyar a wurin shamaki ba shi sama da shi ba. Tsarin Mulki yana daure kowa — ko kuwa baya daure kowa. Haka yake.

Sashe na 2 — Kasa Daya Mara Rabuwa

Ba za ta rabu ba. Ba za ta narke ba. Wannan na nufin makomarmu na hade tare ko muna son kabilun junanmu ko a'a. Igbo, Yoruba, Hausa, Fulani, Ijaw, Tiv, Kanuri, Efik, Itsekiri — kowane digo na jini da ke kwarara a cikin wannan kasa yana kwarara cikin jiki daya. Lokacin da ka sata daga Najeriya, ba daga "su" kake sata ba. Daga cikin mahaifiyarka kake sata.

Sashe na 14 — Ikon Mulki Naka Ne

Sashe na 14 shi ne aya wadda ya kamata ku haddace kamar sunanku. Yana sanar da Najeriya a matsayin "Kasa wadda aka kafa bisa ka'idodin dimokradiyya da adalci na zamantakewa," kuma yana sanar kamar haka:

Ka ji? Ikon mulki naka ne. Ba na Majalisar Dattawa ba. Ba na Shugaban Kasa ba. Ba na uba-shugabannin Abuja ko Ado Ekiti ba. Gwamnati ba ta bai wa kanta iko ba — kai ne ka bai wa gwamnati iko. Kuma abin da kake bayarwa, kana iya bukatar lissafi kansa. Abin da kake bayarwa, kana iya bukatar amsa daga gareshi. Abin da kake bayarwa, kar ka taba sake ba shi a kan jaka na shinkafa, zane, dubu daya ko biyu naira a ranar zabe ko kwanakin baya.

Kuma Sashe na 14(2)(b) shine ma'auni da kowane shugaba dole ne a auna shi: tsaro da jin dadin jama'a zai zama BABBAN manufar gwamnati. Ba dukiya ta sirri ba. Ba kadarori a Dubai ko gidaje a London ko Switzerland ba. Ba jirage masu zaman kansu ba. Ba yara da ke karatu a kasashen waje yayin da makarantun jama'a suka rushe a gida ba. BABBAN manufar. Duk abin da bai kai haka ba cin amana ne na tsarin mulki, wanda dole ne ya ci jarrabawar lissafi.

Da'a Na Kasa Da Muka Binne A Raye

Sashe na 23 na Tsarin Mulkinmu ya zayyana da’a bakwai na kasa wadanda ya kamata su gina Najeriya:

Tarbiyya, Amana, Daraja na Aiki, Adalcin Zamantakewa, Hakuri da Addini, Dogaro da Kai, da Kishin Kasa.

Ku duba jerin. Yanzu ku duba titinmu. Yanzu ku duba ofishinmu. Yanzu ku duba majami'unmu da masallatanmu. Yanzu ku duba madubi.

1. Tarbiyya— amma duk da haka muna tsallakawa layi, muna karya hasken zirga-zirga, muna kiransa "wayo."
2. Amana— amma duk da haka muna yaba mutumin da ya "yi nasara" ba tare da tambaya yaya ba.
3. Daraja na Aiki— amma duk da haka muna ba'a wa kafinta, muna kiran manoma a matsayin masu datti, kuma muna bautar masu kaman karya.
4. Adalcin Zamantakewa— amma duk da haka muna juyar da fuska sa'ad da ake murkushe matalauta da cin zarafin iko, amma muna tafa hannu sa'ad da masu kudi suka tsere ko kudin ya cika ba tare da damuwa da wanda ya sha wahala ba.
5. Hakuri da Addini— amma duk da haka muna amfani da sunan Allah don raba abin da Allah ya halicce su a matsayin daya.
6. Dogaro da Kai— amma duk da haka muna roko, muna ba da rashawa, muna "haɗawa," muna sayar da katin masu zabe, sannan muna cewa "barka da zuwa Najeriya" ko jumla mai bakin ciki "wannan ne Najeriya."
7. Kishin Kasa— amma duk da haka za mu la'anci Najeriya da safe mu yi layi domin fasfo dinta da rana; muna zarge Najeriya, mun manta cewa ita ce karusa wadda ba ta iya tukin kanta, kuma ido a rufe muke ga gaskiyar a fili cewa gudanarwa ce ke jujjuya da kuma jiran sutiyarta.

Wannan shine tunani da aka juya. Wannan shine rashin daidaituwa wadda muka fara kira al'ada, muka sa shi agbada, danshiki, muka kira shi "Dimokradiyya."

Dimokradiyya Ba Daya-Don-Dukkan-Mutane Bane

Ga gaskiya da na dauke na dogon lokaci kuma da na sanya a shafin farko na yakin neman halattaccen tunani: Dimokradiyya ba daya-don-dukkan-mutane bane. Abin da yake aiki a Washington ba zai yi aiki ta atomatik a Wukari ba. Abin da ya dace da London zai iya shaƙe Legas. Mun dade muna saka rigunan kasashen waje a jikin Afirka, kuma muna mamaki me yasa take tsage daga kowane bangare.

Dole ne a auna dimokradiyya don ta dace da tunanin yanzu na al’ummarmu. Dole ne mu yanke rigunmu bisa ga ma'aunin mu. Dole ne a tsara dimokradiyya don ta dace da Najeriya — al’adunmu, dabi'unmu, da’odinmu na tsohuwar zamani da suka koya mana cewa tuwo da aka sata yana da haushi, cewa dattijo wanda ya yi karya zai rasa kursiyinsa, cewa al’umma ce ke renon yaro. Dole ne mu warkar da rashin daidaituwa da matakai-matakai-matakai wadanda yanzu suka samu gida nan kuma suka rayu tare da mu kamar al'ada.

Yadda muka samu yanzu — dimokradiyya da aka kwafa-da-liƙawa wadda aka zuba kan al’umma mai jiki — daidai shine abin da ya kawo mu cikin wannan rikici. Har sai an warkar da tunaninmu, babu kuri’a da za ta cetone mu. Har sai an dawo da dabi'unmu, babu zabe da zai fanshi mu.

Sashe na 24 — Aikinka Ba Zabi Bane

Yanzu, sashen da yake kawo komai gida. Sashe na 24 na Tsarin Mulki ya bayyana:

Karanta. Karanta kuma. Karanta har sai ya shiga kasusuwanka.

Wadannan su ne ya kamata KA YI. Yanzu koya abin da KAR KA YI daga kishiyar kowanne daga cikinsu:

• KAR KA tasta Tsarin Mulki ko kuma ka yafe wadanda suka yi.
• KAR KA bata sunan Najeriya da rashawa, laifukan intanit, ko hanyoyin gajeru wadanda ke ba'a wa aikin gaskiya.
• KAR KA wulakanta dan’uwanka ko ’yar’uwarka saboda kabilarsu, addininsu, ko lafazinsu.
• KAR KA zauna kana zuga a cikin al’ummarka yayin da take lalacewa, sannan ka zargi Abuja ko Aso Rock.
• KAR KA kare masu laifi daga doka saboda "naka" ne.
• KAR KA boye kudin shigarka ka zargi gwamnati saboda asusu maras laifi.

Idan ka san abin da ya kamata KA YI da abin da KAR KA YI, ka zama mutum mai cancanta don rike sauran lissafi. Ba za ka iya bukatar amana daga sanata yayin da kake hada-hada a kantinka ba. Ba za ka iya bukatar bayyana gaskiya daga gwamna yayin da kake fadada kudaden ka ba. Lissafi yana farawa a madubi kafin ya zo ga makirufo ko titi.

Nation of Justice — Me yasa Muke Tsayuwa

Wadannan sashi ne na haduwar da suka tura ni in kafa Nation of Justice. Muna nan don tallata sanin ’yan kasa game da nauyinsu — ga kansu da kuma ga Kasar da suke kira Kasarsu. Ba mu nan don yaki da gwamnati ba. Muna nan don taimaka wa gwamnati ta gani da yin abin da ake bukata don ci gaban kasa baki daya maimakon nutsewa cikin matsibilin rashawa da tarin dukiyar mutum wadda ta dade ta hana mu.

Mun yi imani da Najeriya inda:

1. Ikon mulki ya kasance na gaskiya na jama'a, kamar yadda Sashe na 14 ya yi alkawari.
2. Tsarin Mulki shine mafi girma sama da jakar kowane mutum da teburin kowane uba-shugaba, kamar yadda Sashe na 1 ya umarta.
3. Kasarmu maras rabuwa ana girmama ta a ayyuka, ba a wakar kawai ba, kamar yadda Sashe na 2 ya bayyana.
4. Da'a bakwai na kasa na Sashe na 23 ba kalmomin gidan tarihi bane sai dai aiki na yau da kullum.
5. Aikin kowane dan kasa a karkashin Sashe na 24 ana rayuwarsa, ba a karanta shi kawai ba.

Idan ’yan kasa suka tashi, gwamnati za ta mike bayanta. Idan jama'a suka ki amincewa da rashawa, za a tilasta wa ’yan siyasa su yi aiki. Idan lissafi ya zama iska da muke shaka, barayi za su kamu da sanyi da ba za su iya warkewa daga gareta ba. Tsoron lissafi shine farkon kidan adalci ga kowa.

Juyin Juya Hali Yana A Cikin Hankali

Don haka ku ji ni, matashin Najeriya. Mafi girman juyin juya hali ba yana titi ba — ko da yake titi yana da lokacinsa. Mafi girman juyin juya hali yana cikin hankali. Ranar da muka daina jiran mai ceto kuma muka fara zama ’yan kasar da Tsarin Mulkinmu ya bayyana — wannan ita ce ranar da Najeriya ta tashi.

Magabci ba na sama bane kawai. Magabci yana zama kuma a halayyenmu, uzurinmu, kabilanci, rashin haqurinmu, shirinmu na tafa hannu wa ɓarawon da ya raba sunan iyalinmu.

Amma labari mai dadi — bisharar da na zo na isar da ita — ita ce: hannun da ya gina kurkuku zai iya bude shi. Hankalin da ya yarda da rashin daidaituwa a matsayin daidai zai iya kuma kin amincewarsa. Muryar da ta dade tana daga don jam’iyya zai iya koya don daga ga ka’ida. Idon da ya kalli mugunta ya juya zai iya koya ya kalle shi a fuska kuma ya ce, "Ba a Najeriyata ba."

Umarni na Karshe

Ga kowane matashin Najeriya da yake karanta wannan — dalibi, dan kasuwa, mai sana’a, dan jami'a, mai gwagwarmaya, mai mafarki:

1. Karanta Tsarin Mulki naka. Musamman Sashe na 1, 2, 14, 23, da 24. Ka sanya su gaskiyarka ta yau da kullum.
2. Yi tarbiyyar kanka kafin. Ba za ka iya ba da abin da ba ka da shi ba. Ka aikata abin da ka wa'azantar.
3. Ki rashawa — ko ya kasance ₦2,000 a ranar zabe ko ₦200 miliyan a ofis.
4. Kare al’ummarka kafin ka bukaci kulawar Abuja.
5. Rike rashin daidaituwa lissafi , farawa daga wanda ke madubin ka.
6. Hada hannu da Hasken Rana kamar Nation of Justice wadda ke nan don tada, ba ta ruda mutane ba.
7. Tsara Dimokradiyya da ta dace da Najeriya — ba wadda ke ba'a mana ba.

Idan juyin juya halin tunaninmu ya yi nasara, sahihin sauyi zai fara samar da siffa — ga tattalin arziƙinmu, ga ci gaban zamantakewarmu, ga al’adunmu, ga yayan yayanmu. Daga karshe za mu duba baya mu ce: ba mu jira mai ceto ba. Mun zama daya — tare.

Kuma idan a karshe na yanke shawarar neman kuri’arku, lokacin ne za ku sani cewa kira ne gareku domin aiki kamar yadda ba ku taɓa yi ba.